Winter in Alkmaar – door Bas Zevenbergen
Weken, nee maandenlang ijs op de grachten van Alkmaar. Iets wat we ons tegenwoordig niet meer kunnen voorstellen. Sommige grijsaards en grijzaards (m/v) hebben misschien nog een actieve herinnering aan de eindeloze tochten over het ijs door de diverse polders. Lang vervlogen tijden.
Hoe anders was dat in de 17e eeuw, waar de gemiddelde temperatuur een groot deel van het jaar onder of rondom nul was. De Gouden Eeuw was namelijk ook een ‘Koude Eeuw’. Het viel in een periode tussen ±1300 en ±1850 die, in Europa en Noord-Amerika, ook wel de kleine ijstijd wordt genoemd.
Vooral de winter van 1607-1608 was erg koud. Aan het eind van deze winter schreef Isaac Beeckman uit Zierikzee het volgende:
“(…) men liep op het ijs van Haerlingen tot Amsterdam en van Wieringen tot Texel. [Het] was zo koudt op den 14e, 15e ende 17 januari datter doen veel menschen vervrosen ter doot”.
Naast de vele nadelen (koude leefomstandigheden, vervoer, landbouw enz. enz.) leverde deze periode prachtige schilderijen met (Alkmaarse) winterlandschappen en ijsgezichten op.
Van Salomon Ruysdael (Naarden ca. 1600- Haarlem1670) zijn maar liefst 14 schilderijen bekend waar Alkmaar op voorkomt. Hij kwam hier regelmatig omdat zijn (half)broer Pieter de Gooyer hier woonde en de dochter van Pieter met de zoon van Salomon trouwde.
In 1647 schilderde hij “Wintergezicht met Grote Kerk”. Allerlei schaats activiteiten zijn zichtbaar, maar vooral de staande heer staat pontificaal op zijn slee ‘ons’ aan te kijken. Hij wordt gezien als de opdrachtgever van dit schilderij.
Afb.1 Wintergezicht 1647 (53 x 89) @Stedelijk Museum Alkmaar
Op het tweede schilderij van Ruysdael is Alkmaar te zien vanuit het noordoosten. Achter de ‘koek en zopie’ tent zien we de Friese Poort en aan de horizon verrijst wederom de Grote Kerk.
Afb.2 Alkmaar in de winter 1656 (79 x 110.5)
National Gallery Scotland
Maar gelukkig bleef dit wereldse geluk niet beperkt tot de 17e eeuw. De in Brussel geboren Charles Leickert (1816-1907) wist Alkmaar ook in de winter te vinden, alleen is het niet precies bekend wanneer.
Afb. 3 Verdronkenoord, Winter in Alkmaar (70 x 60) Particuliere collectie
Nu even afwachten of we het mooie Alkmaar deze winter nog vanaf het ijs kunnen bewonderen. Een ‘koek en zopie’ is er vast wel op het Verdronkenoord te vinden.
Prettige feestdagen en tot 2026
Bas Zevenbergen
The fun part of Art
www.thefunpartofart.com
