Vermoed je dat iemand liegt? Zo prik je erdoorheen

(of laat je het lekker gaan)
Liegen – we doen het allemaal, of we het nu willen toegeven of niet. Toch is iemand betrappen op een leugen vaak lastiger dan je denkt. En als je dan het gevoel hebt dat iemand niet helemaal eerlijk is, wat is dan eigenlijk de slimste reactie?

Volgens gedragswetenschapper Sophie van der Zee (Erasmus School of Economics) is stap één: vraag jezelf af of het écht belangrijk is. Soms is het beter om een leugentje door de vingers te zien, want als je er te hard op ingaat, krijg je alleen maar meer weerstand. Mensen willen gezichtsverlies voorkomen en kunnen daardoor juist nóg meer gaan liegen.

Wat is liegen eigenlijk?
Ben jij een leugenaar? Grote kans dat je spontaan ‘nee’ zegt. Maar als je even terugdenkt aan de afgelopen week, heb je vast wel een keer gezegd dat je ‘al onderweg’ was terwijl je nog in je pyjama stond. Of een smoesje gebruikt om onder een afspraak uit te komen. Uit onderzoek blijkt dat we gemiddeld minstens twee keer per dag liegen – en experts denken zelfs dat dat een onderschatting is! In experimenten waarbij mensen hun eigen gesprekken terugluisteren, blijkt dat sommigen stiekem wel twaalf keer in tien minuten een leugentje vertellen.

We denken vaak dat liegen alleen maar betekent dat je iets zegt dat niet klopt. Maar volgens wetenschappers is het breder: het is bewust een beeld schetsen waarvan je weet dat het niet helemaal waar is. Dus ook als je belangrijke info achterhoudt, ben je eigenlijk aan het liegen.

Waarom liegen we eigenlijk?
De meeste leugens zijn niet kwaadaardig. Vaak maken we het onszelf gewoon graag makkelijk. Kinderen liegen om onder het tandenpoetsen uit te komen, volwassenen verzinnen een smoesje om een vervelend klusje op werk te ontwijken. Maar we liegen ook om sociaal te zijn: om anderen niet ongerust te maken (“Nee hoor, het gaat prima!”) of om een lastig gesprek te vermijden.

Soms liegen we zelfs om anderen te beschermen of te sturen. Denk aan ouders die zeggen dat de batterij van de iPad leeg is, terwijl ze gewoon willen dat hun kind even zonder scherm speelt. Een klassiek leugentje om bestwil dus.

De dubbele standaard
Wat grappig (of misschien een beetje pijnlijk) is: we hebben altijd een goede reden voor onze eigen leugens, maar als een ander liegt, vinden we dat vaak een stuk erger. We meten dus echt met twee maten. Onze eigen smoesjes zijn begrijpelijk, die van een ander zijn ‘not done’.

Moet je iemand confronteren met een leugen?
Twijfel je of iemand eerlijk is? Vraag jezelf eerst af of het de moeite waard is om er een punt van te maken. Soms kun je het beter laten gaan. En als je toch het gesprek aangaat, doe dat dan met een open houding. Anders schiet de ander misschien in de verdediging – en wordt het alleen maar ingewikkelder.

Kortom: iedereen liegt wel eens, dat is heel menselijk. Misschien is het belangrijkste wel dat we soms net iets liever mogen zijn voor elkaars kleine leugentjes. Want zeg nou zelf: zonder af en toe een smoesje zou het leven in Alkmaar toch een stuk minder gezellig zijn!