Korrelige zwart-witbeelden, zonder geluid — maar met een verhaal dat je bijna hardop hoort
In een café-restaurant in de Alkmaarse binnenstad steelt één gast de show: een herdershond die er voorbeeldig bij zit, met een papieren feesthoedje op z’n kop, een bril op z’n snuit en een pijp in z’n bek. Om hem heen: lachende mannen, glazen op tafel, rook in de lucht. Achter de toog staat een opvallend lange kelner. Even later speelt een orkestje vrolijk op los en verandert het tafereel in een bijna feestelijke scène. Grappige, alledaagse amateurfilmbeelden — knap gemaakt, en juist daardoor zo indringend.
Tijdcodes:
- 0:01 Sportvelden Alkmaar: presentatie troepen
- 1:55 Parade Kennemerstraatweg
- 3:17 Aankomst hotel-restaurant in de Langestraat
- 7:26 Vertrek uit hotel-restaurant
Er vielen nogal wat monden open bij de medewerkers van het Regionaal Archief Alkmaar tijdens het bekijken van de beelden. “Dit is echt heel bijzonder” was de gedachte — en die werd bevestigd nadat enkele externe specialisten werden betrokken bij het onderzoek naar wat we nu eigenlijk onder ogen hadden gekregen.
De film duurt ongeveer 8 minuten en is via een particuliere schenking bij het Regionaal Archief terechtgekomen. Wie de film destijds zo goed heeft gemaakt, is nog onbekend. Ook wie we nu precies voorbij zien komen, is nog onderwerp van onderzoek. Is het bijvoorbeeld de ijzervreter Felix Steiner die een bezoek brengt aan Alkmaar, of toch Wolf Günther Trierenberg, die een tijd in een villa om de hoek woonde? Er moet nog veel worden uitgezocht, maar we vinden het wel tijd om met de beelden naar buiten te treden.
Het collaboreren dat in beeld wordt gebracht, is feitelijk niet eens het meest uitzonderlijke. Het is algemeen bekend dat veel Nederlanders samenwerkten met de bezetter: ze verdienden er geld mee, raakten bevriend, werden verliefd. Krantenberichten hebben er vaak over gehandeld, strafdossiers zijn inmiddels openbaar en er zijn boeken vol met naam en toenaam over gepubliceerd.
Maar beeldmateriaal — foto’s en film — is juist zeldzaam. Met het naderen van de Geallieerden aan het einde van de oorlog zijn vrijwel al dit soort beelden verdwenen: in de kachel, verstopt, of altijd binnen de familie gebleven. Om maar te voorkomen dat ze als bewijsmateriaal konden dienen. Uit angst. Niet alleen wát en wie we zien maakt dit dus bijzonder, maar vooral dát we het zien.
Alkmaar op Film
Korte fragmenten van deze oorlogsfilm zijn opgenomen in de veel langere film Alkmaar op Film, gemaakt door cineast Erik Willems. Het eindproduct van talloze amateurfilms van, door en voor Alkmaarders die de afgelopen periode speciaal hiervoor zijn verzameld.
Erik maakte de film in opdracht van de Alkmaarse Historische Vereniging, die dit jaar 100 jaar bestaat. Op 10 december gaat Alkmaar op Film groots in première: een cadeau van de Vereniging aan alle inwoners van de stad — in het bijzonder, maar zeker ook ver daarbuiten.
