Bruggen in Alkmaar, Oudste bruglocaties – door Lucas Zimmerman

Bruggen zullen er zeker zijn geweest in het gehucht, later het dorp Alkmaar van voor 1000. Al was het maar om vanaf de boerderijen over de sloten naar de akkers en weidegrond te komen. Dat kon natuurlijk ook met een polsstok over het water of met ponten door het water. Van twee bruggen, die er nu nog in de stad liggen, weten wij dat er al rond 1300 moeten hebben gelegen. Dat waren de Wagenaarsbrug en Torenburgbrug. Of de oudste funderingen er nog liggen, is niet bekend. In de ruim 700 jaar kan van alles gebeurd zijn.

Via de Wagenaarsbrug kon en kan je nog steeds naar het zuiden en is de toegang tot Kennemerland met Heiloo, Limmen en Haarlem. Deze plaatsen waren ook via de uitloper van de Oer-IJ, de Die, te bereiken. Bij de Wagenaarsbrug lag binnen de stadsmuren de uitspanning waar reizigers konden verblijven en hun paarden verwisselen bij het Gulden Vlies, nu Mooij Alkmaar geheten. De brug moet toen zeker een ophaalbrug zijn geweest om de stad in de avond te kunnen afsluiten tegen ongenode gasten. Voor het eerst is de brug te zien op de kaart uit 1540, daar is Alkmaar te zien als “postzegel” op de kaart van de Berger- en Egmondermeer. De Wagenaarsbrug is duidelijk te zien in het verlengde van het Ritsevoort over de Vestgracht, de latere Oudegracht.

Ook twintig jaar later is de brug naast alle toen aanwezige bruggen te zien op de eerste gedetailleerde kaart van Alkmaar. De Oudegracht was geen vestgracht meer en de brug werd een vaste brug, waarin rond 1780 schutdeuren waren aangebracht. Die waren daar aangebracht om het water tegen te houden, zowel vanuit de duinen als vanuit de Schermeer (zie omschrijving). Bij de laatste grote werkzaamheden aan de kades, in de jaren 1960, werd de brug geheel vernieuwd. Dat gebeurde op een klassieke manier, evenals bij andere vernieuwde bruggen in die tijd. De brug werd als welfbrug uitgevoerd met een gebogen onderdoorgang.

Via de Dijk, de Koningsweg en -straat waren de versterkte gebouwen met elkaar verbonden. In het begin was het een overbrugging van de Rekere, die Alkmaar vanaf de Noordzee vanuit het noorden naderde. Bij waar nu de Mient ligt, kwam de Rekere samen met de Die uit het zuiden en het Zeglis van het oosten. De brug zal op enig moment ophaalbrug geweest moeten zijn toen het onderdeel van de stadsverdediging werd. Die noodzaak verdween bij het steeds maar uitbreiden van de stad naar het oosten. De verdedigingswal kwam steeds verder weg meer het oosten te liggen en de brug verloor haar afsluitfunctie. De brug werd een steene pijp op den dijk bij het paartshooft, oftewel een welfbrug. In de jaren 1980 is de brug met walmuren gesloopt tot op de oude fundering. Het werd een betonnen werfbrug met een metselwerken bekleding.

Volg Lucas op: Facebook: Je bent Alkmaarder als…