Bruggen in Alkmaar, daar komen de namen vandaan

Mijn naam is Lucas Zimmerman en ik woon met Josien nu ruim 30 jaar in Alkmaar. Onze drie kinderen wonen op zichzelf, en een van hen woont in Alkmaar met haar vriend en twee van onze vijf kleindochters. Maar gelukkig heb ik nog veel tijd voor mijn hobby’s.

Mijn belangstelling voor de bruggen is ontstaan bij de toenmalige werkgroep geschiedenis van de Historische Vereniging Alkmaar. Tijdens onze zoektocht naar gegevens over straatnamen stuitten wij op een dossier over de namen van bruggen in Alkmaar. Daar is mijn belangstelling voor de bruggen en het schrijven daarover begonnen. Er was nog geen studie of boek over de bruggen in Alkmaar. Dat was voor mij de reden om het graafwerk naar bruggen, water en de geschiedenis daaromheen in boekvorm weer te geven en het vervolgens ook zelf te laten produceren en uit te geven.

In deze reeks vertel ik u meer over de bruggen in en rond de binnenstad van Alkmaar.

Iedereen komt in Alkmaar weleens een brug tegen. Daar ontkom je zeker niet aan in de Alkmaarse binnenstad met de nog 35 overgebleven bruggen die over de grachten liggen. Daar kom je ook niet zonder eerst een van de elf bruggen over de Singelgrachten en het Noordhollands Kanaal te passeren.

Als introductie vertel ik u eerst over hoe de bruggen aan hun naam zijn gekomen. In het begin was dat simpel, bij één brug was de naam ‘Brug’ al voldoende. Bij de komst van de volgende brug werd het materiaal, zoals hout of steen, of het type van de brug in de naam gebruikt. Maar bij twee stenen bruggen of meerdere ophaalbruggen kwam de verwarring. Uiteindelijk ontstond het gebruik om de straat waar de brug vandaan kwam in de naam op te nemen, zoals bij de St. Annabrug. Of de brug kreeg de naam van een ambacht dat in de buurt werd uitgeoefend, zoals de Kuipersbrug, of het kreeg de naam van een iconisch gebouw in de buurt, zoals de Ringersbrug. Zo zijn er nog meer herkomstnamen te noemen.

Kuipersbrug 

In de jaren 1920 ontstond er een discussie over de brugnamen in Alkmaar. De voetgangersbrug tussen de Zilverstraat en de Emmastraat, de Emmabrug, was aangelegd als een vaste brug met een leuning van houten stammetjes (knuppels, kneppels), dus een kneppelbrug. Dat laatste is een soortnaam. Deze houten Emmabrug werd in 1909 vervangen door de huidige, bredere, betonnen welfbrug. De houten kneppelbrug werd een eindje verderop verplaatst aan de Baansingel ter hoogte van de Oosterburgstraat. In de volksmond werden beide bruggen met de naam Kneppelbrug aangeduid.

Dat was burgemeester en wethouders eind 1920 te gortig en zij gaven opdracht alle bruggen een officiële naam te geven en van een naambordje te voorzien, wat blijkbaar nog nooit was gebeurd. In januari 1927 werden met een raadsbesluit de namen definitief vastgelegd. Toch was niet alles helemaal klip en klaar. De brug bij de Accijnstoren werd als Accijnsbrug benoemd in het raadsbesluit. Maar een wakker raadslid wist te melden dat de brug in 1873 bij het bezoek van koning Willem III naar hem was vernoemd. Er ging een streep door de naam Accijnsbrug en het werd Willemsbrug.

Willemsbrug (foto van Marijke Soeting)

Volg Lucas op: Facebook: Je bent Alkmaarder als…
Of kijk voor de bruggen bij het Regionaal Archief Alkmaar
Of lees zijn boek: Bruggen geschiedenis van Alkmaar, aan de hand van historische kaarten, Pas op! Bukken! Brug! ; van 1150 tot en met 2020.